რა ფაქტორები იწვევს წონის ცვლილებებს?
ადამიანის წონა ყოველთვის ერთსა და იმავე ნიშნულზე არ რჩება. რამდენიმე კილოგრამით მატება ან კლება შეიძლება სრულიად ბუნებრივი იყოს და დაკავშირებული იყოს კვების რეჟიმთან, ფიზიკურ აქტივობასთან, სტრესთან ან ორგანიზმში სითხის რაოდენობასთან.
თუმცა, როდესაც წონა აშკარა მიზეზის გარეშე და ხანმოკლე პერიოდში მნიშვნელოვნად იცვლება, მნიშვნელოვანია დავაკვირდეთ ორგანიზმის სხვა სიგნალებსაც.
მოდით, გავეცნოთ იმ ყველაზე გავრცელებულ ფაქტორებს, რომლებმაც შესაძლოა წონის ცვლილება გამოიწვიოს.
კვების რეჟიმის ცვლილება
წონის ცვლილების ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი მიზეზი კვების ჩვევების შეცვლაა.
ზოგჯერ ადამიანი ვერც კი ამჩნევს, რომ დღის განმავლობაში უფრო დიდი ულუფებით ჭამს, ხშირად მიირთმევს ტკბილეულს ან კალორიულ სასმელებს. მეორე მხრივ, სტრესმა ან დატვირთულმა რეჟიმმა შესაძლოა მადა შეამციროს და საკვების მიღება გააძნელოს.
ამიტომ სასარგებლოა რამდენიმე დღის განმავლობაში კვების რეჟიმზე დაკვირვება — რას, რამდენს და რა სიხშირით ვჭამთ.
ფიზიკური აქტივობის ცვლილება
თუ ყოველდღიური მოძრაობა შემცირდა, ორგანიზმის ენერგიის ხარჯიც მცირდება. მაგალითად, სამსახურის შეცვლა, ნაკლები სიარული ან ვარჯიშის შეწყვეტა დროთა განმავლობაში შესაძლოა წონის მატების მიზეზი გახდეს.
საპირისპიროდ, ფიზიკური აქტივობის გაზრდამ, ახალი სპორტული რეჟიმის დაწყებამ ან უფრო აქტიურმა ცხოვრების წესმა შესაძლოა წონის კლება გამოიწვიოს.
სტრესი და ძილის ნაკლებობა
სტრესს შეუძლია გავლენა მოახდინოს როგორც მადასა და კვების ჩვევებზე, ისე ყოველდღიურ აქტივობაზე.
ხანგრძლივი სტრესის დროს ზოგიერთ ადამიანს მადა ეზრდება და უფრო ხშირად უჩნდება სურვილი მაღალკალორიული საკვების მიმართ, ზოგიერთს კი პირიქით — მადა უმცირდება.
არანაკლებ მნიშვნელოვანია ძილი. არასაკმარისი ან არარეგულარული ძილი შეიძლება გავლენას ახდენდეს მადის რეგულირებასა და კვებით არჩევანზე.
ჰორმონალური ცვლილებები
ჰორმონები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ორგანიზმის მეტაბოლიზმსა და ენერგიის ბალანსში. ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევამ, ინსულინის რეგულაციის ცვლილებებმა და სხვა ჰორმონულმა მდგომარეობებმა შესაძლოა წონის ცვლილებასთან კავშირი ჰქონდეს.
თუ წონის ცვლილებას თან ახლავს მუდმივი დაღლილობა, სიცივის ან სიცხის უჩვეულო შეგრძნება, გულისცემის ცვლილება, ძლიერი წყურვილი ან სხვა ახალი სიმპტომები, სასურველია ექიმთან კონსულტაცია.
ორგანიზმში სითხის შეკავება
სასწორზე ნაჩვენები ცვლილება ყოველთვის ცხიმის ცვლილებას არ ნიშნავს.
ორგანიზმში სითხის რაოდენობა შეიძლება შეიცვალოს მარილიანი საკვების მიღების, ჰორმონალური ცვლილებების, ფიზიკური დატვირთვის ან სხვა ფაქტორების გამო. შედეგად, წონა ზოგჯერ რამდენიმე დღეშიც კი შესამჩნევად იცვლება.
ამიტომ წონის შეფასებისას უმჯობესია ყურადღება მივაქციოთ გრძელვადიან ტენდენციას და არა ერთი დღის მაჩვენებელს.
ასაკი და ცხოვრების წესის ცვლილება
ასაკთან ერთად იცვლება სხეულის შემადგენლობა, კუნთოვანი მასა და ენერგიის ხარჯვა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აქტივობის შენარჩუნება და საკმარისი ცილის მიღება.
ცხოვრების რეჟიმის ცვლილებამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს წონაზე — მაგალითად, ნაკლებმა მოძრაობამ, სამუშაოს რეჟიმმა ან კვების ჩვევების ცვლილებამ.
ზოგიერთი მედიკამენტი
გარკვეული მედიკამენტების გამოყენებას შესაძლოა თან ახლდეს წონის მატება ან კლება. ამიტომ, თუ წონის ცვლილება ახალი პრეპარატის დაწყებას დაემთხვა, ამის შესახებ ექიმს უნდა აცნობოთ.
არ შეწყვიტოთ დანიშნული მედიკამენტის მიღება თვითნებურად. ექიმს შეუძლია შეაფასოს, არის თუ არა წონის ცვლილება პრეპარატთან დაკავშირებული და საჭიროა თუ არა მკურნალობის კორექტირება.
როდის არის საჭირო ყურადღების გამახვილება?
წონის მცირე ცვლილებები ხშირად ბუნებრივია. თუმცა ექიმთან კონსულტაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ წონა მნიშვნელოვნად იცვლება განზრახი დიეტის ან ვარჯიშის ცვლილების გარეშე, ან ცვლილებას თან ახლავს სხვა სიმპტომები.
განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციეთ:
- მუდმივ და უჩვეულო დაღლილობას;
- მადის მკვეთრ ცვლილებას;
- ძლიერ წყურვილს;
- საჭმლის მომნელებელი სისტემის ხანგრძლივ პრობლემებს;
- გულისცემის უჩვეულო ცვლილებებს;
- შეშუპებას;
- ხანგრძლივ ტკივილს ან სხვა ახალ სიმპტომებს.
ასეთ შემთხვევაში მიზეზის თვითნებურად გამოცნობის ნაცვლად, უმჯობესია მიმართოთ ექიმს.
როგორ დავაკვირდეთ საკუთარ წონას?
ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა არა მხოლოდ სასწორის ციფრის, არამედ საერთო მდგომარეობის შეფასებაც.
შეგიძლიათ:
- აიწონოთ ერთსა და იმავე პირობებში;
- დააკვირდეთ წონის ცვლილებას რამდენიმე კვირის ან თვის განმავლობაში;
- ჩაინიშნოთ კვების რეჟიმი და ფიზიკური აქტივობა;
- ყურადღება მიაქციოთ ძილის ხარისხს;
- საჭიროების შემთხვევაში მიმართოთ სპეციალისტს.
ასეთი მიდგომა დაგეხმარებათ გაიგოთ, არის თუ არა ცვლილება ცხოვრების წესთან დაკავშირებული თუ საჭიროებს დამატებით შეფასებას.
დასკვნა
წონის ცვლილებას უამრავი მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს — კვების რეჟიმიდან და ფიზიკური აქტივობიდან დაწყებული, სტრესით, ძილის ნაკლებობით, ჰორმონალური ცვლილებებითა და ზოგიერთი მედიკამენტით დამთავრებული.
მთავარია, არ შეგვეშინდეს სასწორის ციფრის და არც უგულებელვყოთ ორგანიზმის მნიშვნელოვანი სიგნალები. ჯანსაღი მიდგომა გულისხმობს წონის გრძელვადიან ტენდენციაზე დაკვირვებას, დაბალანსებულ კვებას, ფიზიკურ აქტივობასა და საკუთარ ჯანმრთელობაზე ყურადღების მიქცევას.
თუ წონა აშკარა მიზეზის გარეშე მნიშვნელოვნად ან მუდმივად იცვლება, საუკეთესო ნაბიჯი მიზეზის დამოუკიდებლად ძებნის ნაცვლად ექიმთან კონსულტაციაა.