ვინ უნდა მიიღოს რკინა?
რკინა ორგანიზმისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მინერალია. ის აუცილებელია ჰემოგლობინის წარმოქმნისთვის, რომელიც სისხლის მეშვეობით ჟანგბადის გადატანას უზრუნველყოფს. რკინა ასევე მონაწილეობს ენერგიის წარმოქმნასა და ორგანიზმის სხვა მნიშვნელოვან პროცესებში.
როდესაც ორგანიზმს რკინა საკმარისი რაოდენობით არ აქვს, შესაძლოა ადამიანი უფრო სწრაფად იღლებოდეს, ჰქონდეს სისუსტის შეგრძნება ან დაქვეითებული ენერგია.
თუმცა აქ მნიშვნელოვანია ერთი მთავარი პრინციპი: რკინის დანამატი ყველას არ სჭირდება. მისი მიღება უმჯობესია კონკრეტული საჭიროების არსებობისას და ექიმის რეკომენდაციით.
ვის შეიძლება დასჭირდეს რკინის დამატებით მიღება?
რკინის დეფიციტის ან ანემიის მქონე ადამიანებს
რკინის დანამატის მიღების ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზი ორგანიზმში რკინის დეფიციტია.
დეფიციტის დასადგენად ექიმმა შესაძლოა შეაფასოს სისხლის საერთო ანალიზი, ფერიტინი და სხვა შესაბამისი მაჩვენებლები.
თუ კვლევებით დადასტურდა რკინის დეფიციტი ან რკინადეფიციტური ანემია, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს შესაბამისი რკინის პრეპარატი და განსაზღვროს მისი დოზა.
ქალებს ძლიერი მენსტრუალური სისხლდენის დროს
მენსტრუაციის დროს სისხლის დაკარგვამ ზოგიერთ ქალში შესაძლოა რკინის მარაგების შემცირება გამოიწვიოს.
განსაკუთრებით საყურადღებოა უხვი ან ხანგრძლივი მენსტრუაცია, თუ მას თან ახლავს დაღლილობა, სისუსტე ან სხვა სიმპტომები.
ასეთ შემთხვევაში სასურველია ექიმთან კონსულტაცია და საჭიროების შემთხვევაში რკინის დონის შემოწმება.
ორსულობის პერიოდში
ორსულობისას ორგანიზმის მოთხოვნილება რკინაზე იზრდება, რადგან რკინა საჭიროა როგორც დედის ორგანიზმისთვის, ისე ნაყოფის განვითარებისთვის.
ორსულობის დროს რკინის მიღება ხშირად განიხილება პრენატალური ვიტამინების შემადგენლობაში, თუმცა კონკრეტული დოზა ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს ექიმის მიერ.
ბავშვებსა და მოზარდებს
ბავშვობისა და მოზარდობის პერიოდში ორგანიზმი აქტიურად იზრდება და ვითარდება, ამიტომ რკინის საჭიროებაც მნიშვნელოვანია.
განსაკუთრებული ყურადღება შეიძლება დასჭირდეთ სწრაფი ზრდის პერიოდში მყოფ ბავშვებს, შეზღუდული კვების მქონე მოზარდებს ან მათ, ვისაც რკინის დეფიციტი დაუდასტურდა.
ბავშვებისთვის რკინის დანამატის მიცემა აუცილებლად უნდა შეთანხმდეს პედიატრთან, რადგან დოზა ასაკისა და სხეულის წონის მიხედვით განისაზღვრება.
ვეგეტარიანული ან ვეგანური კვება და რკინა
მცენარეული საკვებიც შეიცავს რკინას. მისი წყაროებია:
- ოსპი;
- ლობიო;
- მუხუდო;
- ისპანახი და სხვა მწვანე ბოსტნეული;
- თხილეული და თესლები;
- რკინით გამდიდრებული მარცვლეული.
თუმცა მცენარეული საკვებიდან მიღებული რკინა ორგანიზმში შედარებით განსხვავებულად შეიწოვება, ვიდრე ცხოველური წარმოშობის პროდუქტებიდან მიღებული რკინა.
ამიტომ ვეგეტარიანული ან ვეგანური კვების შემთხვევაში მნიშვნელოვანია რაციონის სწორად დაგეგმვა და საჭიროების შემთხვევაში ექიმთან ან კვების სპეციალისტთან კონსულტაცია.
როგორ მივიღოთ რკინა უკეთესი შეწოვისთვის?
რკინის შეწოვაზე გავლენას ახდენს ის, თუ რასთან ერთად მივიღებთ მას.
ვიტამინი C ხელს უწყობს მცენარეული წარმოშობის რკინის შეწოვას. ამიტომ რკინით მდიდარი საკვების მიღება შესაძლებელია C ვიტამინის შემცველ პროდუქტებთან ერთად — მაგალითად, ბულგარულ წიწაკასთან, ციტრუსებთან ან კივისთან.
მეორე მხრივ, ზოგიერთი საკვები და სასმელი, მათ შორის ჩაი და ყავა, შეიძლება რკინის შეწოვას უშლიდეს ხელს, ამიტომ მათი მიღების დროის სწორად განაწილება შეიძლება სასარგებლო იყოს.
როგორ მივხვდეთ, რომ რკინა გვაკლია?
რკინის დეფიციტის სიმპტომები ყოველთვის სპეციფიკური არ არის, თუმცა შესაძლოა გამოვლინდეს:
- დაღლილობა;
- სისუსტე;
- ენერგიის დაქვეითება;
- თავბრუსხვევა;
- ფერმკრთალი კანი;
- ფიზიკური დატვირთვისას სწრაფი დაღლა;
- ყურადღების კონცენტრაციის გაძნელება.
თუმცა მსგავსი სიმპტომები სხვა მიზეზებსაც შეიძლება ჰქონდეს. ამიტომ მხოლოდ სიმპტომების საფუძველზე რკინის დანამატის დაწყება საუკეთესო მიდგომა არ არის.
რატომ არ უნდა მივიღოთ რკინა თვითნებურად?
რკინა აუცილებელია, მაგრამ მისი ჭარბი რაოდენობით მიღებაც არასასურველია.
თუ ორგანიზმში რკინის დეფიციტი არ არსებობს, დამატებით მიღებას შესაძლოა სარგებელი არ ჰქონდეს და ზოგიერთ შემთხვევაში არასასურველი შედეგებიც გამოიწვიოს.
ამიტომ რკინის დანამატის დაწყებამდე მნიშვნელოვანია საჭიროების შეფასება და შესაბამისი ანალიზების განხილვა ექიმთან.
საკვები — რკინის მნიშვნელოვანი წყარო
თუ დეფიციტი არ არის დადასტურებული, რკინის მიღება პირველ რიგში მრავალფეროვანი კვებიდან უნდა ვეცადოთ.
რკინით მდიდარი პროდუქტებია:
- წითელი ხორცი;
- ღვიძლი;
- თევზი და ზღვის პროდუქტები;
- კვერცხი;
- ოსპი და ლობიო;
- თხილეული და თესლები;
- მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული.
დაბალანსებული რაციონი ორგანიზმს არა მხოლოდ რკინას, არამედ სხვა მნიშვნელოვან ვიტამინებსა და მინერალებსაც აწვდის.
დასკვნა
რკინა აუცილებელია ენერგიის წარმოქმნისა და ორგანიზმისთვის ჟანგბადის მიწოდების პროცესებისთვის. რკინის დანამატი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც დეფიციტი ან გაზრდილი საჭიროება დადასტურებულია.
ქალებს ძლიერი მენსტრუალური სისხლდენის დროს, ორსულებს, ზოგიერთ ბავშვსა და მოზარდს, ასევე შეზღუდული კვების მქონე ადამიანებს შესაძლოა რკინის მიმართ განსაკუთრებული ყურადღება დასჭირდეთ.
მთავარია, რკინის მიღება საჭიროების მიხედვით მოხდეს. სწორად შერჩეული დოზა და ექიმის რეკომენდაცია დაგვეხმარება რკინის დეფიციტის ეფექტურად შევსებაში და ორგანიზმისთვის საჭირო ბალანსის შენარჩუნებაში.